Organizations of the Kurdistan Laborers Association in Pshdar area during 1975-1989

المؤلفون

  • Qadir Muhammad Muhammad Department of History, College of Humanities,University of Raparin, Ranya, Kurdistan region, Iraq.
  • Sadq Ibrahim Muhammed Salih Abdurahman Department of History, College of Humanities,University of Raparin, Ranya, Kurdistan region, Iraq.

DOI:

https://doi.org/10.26750/2366qc74

الكلمات المفتاحية:

Organization, Pishdar, Organization of the Toilers of Kurdistan, Secret Working, Revolution.

الملخص

     In the second half of the last century, organizational activity and arrangement were considered as a part of the political and secret struggle for the parties in South Kurdistan. The organization of the Toilers of Kurdistan, as a political party at this stage, was one of the backbones of the organization's survival, which, together with the armed movement, played an important role after the armed revolution at the beginning of the 20th century’s last quarter.

     Pishdar, as a geographical center and a part of its social composition that had high national feelings, helped the development and success of the Kurdistan liberation movement, in which its base and presidency were in the border areas. The community’s assistance, in terms of economic or spiritual, had a good effect on the success of the entire process of organized and army activity that formed the core of the revolution of that period.

     Pishdar organizations, due to Pishdar’s geographical location, played an active role in political movements and protests, especially in the uprising of Qaladze on April 24, 1982. They also helped the Peshmerga forces in collecting food, medicine, and conveying messages of the other areas to the center, especially after the Anfal period and the slowdown of organized activity in the cities because of the pressure from the regime's oppressive institutions, they then become the link between the leadership and center of Komala and the isolated cities.

    What is the role of Kurdistan Laborers Association in Pishdar region in helping and strengthening Kurdistan libration movement? What were the actions of the organization during (1975 - 1989)? In this research, we depend on descriptive and analytical methods for the sake of documentation of the events, oral history has been used.

المراجع

ئاڵی، بەکر بایز، ٢٩/١٠/٢٠٢٤، قەڵادزێ.

ئەحمەد،کارزان ئیسماعیل، ٢٧/٢/٢٠٢٥، قەڵادزێ.

ئەمین(١)، ئیبراهیم ئەحمەد،١/١٢/٢٠٢٤، قەڵادزێ.

ئەمین(٢)، ئەمیر محەمەد، ٢٩/١٠/٢٠٢٤، قەڵادزی.

ئەمین(٣)، حەمەئەمین، ئەحمەد، ٢٩/١١/٢٠٢٤، نەرویج.(پەیوەندی تەلەفۆنی).

ئیسماعیل، ئەیوب عەبدوڵا، ٣١/١٠/٢٠٢٤، قەڵادزێ.

بابکر، قودسی حەسەن، ١٢/١٢/٢٠٢٤، سلێمانی.

بچکۆل، ئەحمەد، ٣٠/١٢/٢٠٢٤، ڕانیە.

حەسەن، مەحمود حوسێن، ٢٨/١٠/٢٠٢٤، ڕانیە.

حوسێن، مەحەمد عەلی،١٠/١/٢٠٢٥، قەڵادزێ.

حەمەسور، مەحمود، ٣١/١٢/٢٠٢٤، قەڵادزێ.

زرنگ، حەمە، ٣٠/١٠/٢٠٢٤، قەڵادزێ.

سەعید، خالید،١ /١٢/٢٠٢٤، قەڵادزێ.

عەبدوڵا(١)، خەسرەو قادر، ١١/١٢/ ٢٠٢٤، سلێمانی(پەیوەندی تەلەفۆنی)

عەبدوڵا(٢)، کاوە قادر، ٢٧/٧/ ٢٠٢٥، ڕانیە.(پەیوەندی تەلەفۆنی)

عەبدولڕەحیم، عەلی عەبدوڵا، ١/٣/٢٠٢٥، ڕانیە.

غەففور، بەهرە حوسێن،٢١/١٢/٢٠٢٤، کەنەدا. (چاوپێکەوتنی ڤیدیۆیی)

فەتحوڵا، بارزان، ٥/٤/٢٠٢٤، دەربەندی پشدەر.

فەقێ، جەبار قادر،١١/١٢/٢٠٢٤، بەریتانیا. (چاوپێکەوتنی ڤیدیۆیی).

مستەفا، عەبدوڵا قادر، ١٥/١٢/٢٠٢٤، سلێمانی.

مستەفا، مستەفا قادر، ١٤/٧/٢٠٢٥، سلێمانی.

قەرە، حاجی،٤/٣/٢٠٢٥، حاجیاوا.

کاکل، عومەر، ١٨/٣/٢٠٢٥، قەڵادزێ.

مینە،کاکەمین قادر،١/١٢/٢٠٢٤، بەریتانیا. (چاوپێکەوتنی ڤیدیۆیی).

مام ئارام، محمد مەلا،٢٩/٤/٢٠٢٥، قەڵادزێ.

نورانی، موعتەصەم،٢٨/٢/٢٠٢٥، نەرویج. (چاوپێکەوتنی ڤیدیۆیی).

نورەدینی، عمر، ٢٨/١١/٢٠٢٤، قەڵادزێ.

ئیبراهیم، لەتیف عەبدوڵا، نامەیەک بۆ سەرکردایەتی یەکێتی نیشتمانیی، ١٩٧٨.

بچکۆل، ئەحمەد، بیرەوەرییەکانی ئەحمەد بچکۆل.

بەرزنجی، مەعسومە، بیرەوەری ژنە پێشمەرگەیەک، ب٢.

مستەفا، عەبدوڵا قادر، قۆناغی دوای ئەنفال.

ناوەندی کۆمەڵە،١٩٨٢، لە تەجروبەکانی خۆمان: دەستوەشاندنی ناوشار یا جەنگی نهێنی، ژیانی ڕێکخراوەییمان، ژمارە(٦).

ناوەندی کۆمەڵە،١٩٨٢، بۆ ئەوەی کەرتەکانی ڕێکخستن لە ئاستی مەسئولیەتە گرنگەکانی خۆیاندا بن، ژیانی ڕێکخراوەییمان، ژمارە(٧).

پەیڕەوی ناوخۆی کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان،١٩٨١.

کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان،١٠/١٠/١٩٧٨، وەڵامی نامەی سەرکردایەتی کاتی.

ئەمین(١)، نەوشیروان مستەفا، ١٩٩٧، لە کەناری دانوبەوە بۆ خڕی ناوزەنگ (١٩٧٥-١٩٧٨)، بێ شوێنی چاپ.

ئەمین(٢)، نەوشیروان مستەفا،١٩٩٧، پەنجەکان یەکتر ئەشکێنن، بەرلین.

ئەمین، نەوشیروان مستەفا، ١٩٩٩،خولانەوە لە ناو بازنەدا، چ٢، چاپی مەڵبەندی ئاوەدانی کوردستان، بەرلین.

تاهیر، ستار حەمە، ٢٠١٠، خۆڕاگری دەڤەری پشدەر، چ١، چاپخانەی ڕۆژهەڵات، هەولێر.

خدر، مەحمەد،٢٠١٢، پشوی چیا چمکێک لە بیرەوەری پێشمەرگەیەک، چ١، چاپخانەی موکریانی، هەولێر.

ڕازانی، صدیق،٢٠٢٣، بیرەوەری پێشمەرگەیەک، چ١، بێ شوێنی چاپ.

ڕوشدی، عارف،٢٠٢٣، ڕۆژانی خەبات، چ١، چاپخانەی ڕۆژهەڵات، هەولێر.

ڕێباز، ٢٠١٧، قەندیل بەغدای هەژاند،چ٣، چاپخانەی ڕۆژهەڵات، هەولێر.

ڕەشید، صەلاح، ٢٠١٩، دیداری تەمەن، ب٢،چ٤، سلێمانی.

جەمیل، شێخ ڕەئوف، ٢٠١٩، مەفرزەی تۆڵە، ب٣، بێ شوێنی چاپ.

سالح، عەبدوڵا، ٢٠٢١، تەمەن و ئەزمون گۆشەیەک لە بیرەوەرییەکانی(عەبدوڵا سالح)، چاپخانەی پاشا، سلێمانی.

سەنگاوی، مەحمود، ٢٠٠٥، بیرەوەرییەکانی سەنگاوی، چ٢، چاپخانەی حەمدی، سلێمانی

عەبدولقادر، فەرەیدون،٢٠٢٠، هەڵۆ سورەکانی قەندیل، چ٢، دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، سلێمانی.

کوێستانی، هەڤاڵ، ٢٠١٧، ئەو ڕۆژانەی نیشتیمان هی هەموان بو، چ٩، چاپخانەی کارۆ، سلێمانی.

هەینی، شێرزاد،٢٠٢٥، بیرەوەرییەکانی د.فواد معصوم، ب١،چ١، لەبڵاوکراوەکانی دەزگای فام، هەولێر.

ئەحمەد، نەوزاد عەلی، ٢٠١١، هەوڵنامەی کوردستانی عێراق، دەزگای چاپ و پەخشی حەمدی، سلێمانی.

ئەسەسەرد، فەرید،٢٠٢١، ئەنسکلۆپیدیای یەکێتی نیشتمانیی کوردستان، ب٢،چ٤، چاپ و بڵاوکراوەی دەزگای سەروەری، سلێمانی.

ئەمین، ئەحمەد حەمە، ٢٠١٦، ڕەوتی چەپ لە باشوری کوردستان کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان وەک نمونە، چ١، چاپخانەی ڕۆژهەڵات، هەولێر.

ئەمین، ئەحمەد حەمە،٢٠٢١، بارودۆخی سیاسی باشوری کوردستان(١٩٨٣-١٩٨٥)، چ١، چاپخانەی تاران، هەولێر.

بابان، تەها، ٢٠٠٤، کۆستی شارێک، چاپخانەی کارۆ، سلێمانی.

حەمەبۆر، عەلی، ٢٠١١، چرای ماڵە هەژارەکان، ئەکادیمیای هۆشیاری و پێگەیاندنی کادیران، سلێمانی.

جەلال، ئیبراهیم،٢٠٢١،عەشق و خەبات و ئازادی، چاپخانەی تاران، سلێمانی.

جەلال، برایم، ٢٠١٢، چەپکێک لە مێژوی کۆمەڵە، چ٢، چاپخانەی چوارچرا، سلێمانی.

سالح، عومەر هەمزە،٢٠١٢، کارەسات و بۆردومانی قەڵادزی ٢٤/٤/١٩٧٤، چاپخانەی ڕۆژهەڵات، هەولێر.

سالح، مەجید،٢٠٢١، ڕامانێک لە نەوشیروان مستەفا،چ١، چاپخانەی پیرەمێرد، سلێمانی.

فاتح، محمد،٢٠١٢، حزب و ڕێکخراوە سیاسیە عێراقییەکان، ئەکادیمیای هۆشیاری و پێگەیاندنی کادیران، سلێمانی.

عەبدولڕەحمان، سەروەر- ئەحمەد، دلێر،٢٠١١، دانوستانەکانی یەکێتی نیشتمانیی کوردستان لەگەل حکومەتی عێراق ١٩٨٤،چ١، چاپخانەی هێڤی، هەولێر.

عەبدوڵڵا، بەختیار خدر،٢٠٢٤، شاری سلێمانی ١٩٦٨-١٩٧٩، چ١، چاپخانەی گەنج، سلێمانی.

کۆچێرا، کریس،٢٠٠٢، بزوتنەوەی نەتەوەیی کورد و هیوای سەربەخۆی، و، ئەکرەمی مهرداد، ب١، چاپخانەی تەما، سلێمانی.

مارف، عومەر ئیسماعیل،٢٠٢٣،گوندی باوزێ بەرەباب و بنەماڵەکانی، ب١،چ١، چاپخانەی کارۆ، سلێمانی.

محمد، خالید ابراهیم، ٢٠١٥، چواری ئادار،چ١، چاپخانەی کەمال، سلێمانی.

مستەفا، ئاراس عەبدولڕەحمان، ٢٠١٨، خۆپیشاندان و ڕاپەڕینەکانی باشوری کوردستان دژی حکومەتی عێراق ١٩٧٥-١٩٨٨، ب٢، چ١، چاپخانەی کارۆ، سلێمانی

میراودەلی، مۆفەق،٢٠٢٤، کۆکاری ئەدەبی مامۆستا ئازاد بابان، ب٢،چ١، چاپخانەی دانیشفەر، بێ شوێنی چاپ.

نورەدین، بوار،٢٠١١، ئەستێرەی سور، چ٢، چاپخانەی کارۆ، سلێمانی.

ابو عزلە، المشیر عبدالحلیم،١٩٩٤، الحرب العراقیة الایرانیة ١٩٨٠-١٩٨٨، بدون مکان مطبعة.

Gunter,M Michael,1999,the Kurdish predicament in Iraq,New york

جبار، سرتیپ محمد،٢٠٢٤، ئاڵای شۆڕش (١٩٨٤-١٩٩٣)، ماستەرنامە(بڵاونەکراوە)، زانکۆی سلێمانی، کۆلێژی زانستەمرۆڤایەتییەکان، بەشی مێژو.

ڕەسوڵ، محمد ئەحمەد،٢٠٢١، بارودۆخی کۆمەڵایەتی و ڕۆشنبیری ناوچەی پشدەر لە نێوان سالانی (١٩٥٨-١٩٨٩)،ماستەرنامە، بڵاونەکراوە، زانکۆی ڕاپەڕین، کۆلێژی زانستەمرۆڤایەتییەکان، بەشی مێژو.

محمدئەمین، ڕزگار مستەفا، ٢٠١٦، هەڵسەنگاندنی بنەما جوگرافییەکانی جێگیربونی پیشەسازی لە قەزای پشدەر، زانکۆی سلێمانی، کۆلێژی زانستەمرۆڤایەتییەکان، بەشی جوگرافیا.

سەعید، محمد ئەحمەد-عومەر، مەهدی فاتح، ٢٠١٩، ئەنفال شوناس و ڕەهەندی مێژویی و دەرهاویشتەکانی، زانکۆی گەرمیان(گۆڤار)، ژ(١)، خ(٦).

ئەحمەد، سەرچڵ، ٢٠٠٦، شەهید فاروق ئەحمەد عەلی (دلێر)، قەڵادزێ(گۆڤار)، ژ(٥).

بەکرەجۆی، ڕێبوار، ٢٠٠٦، لە ساڵیادی کارەسات و ڕاپەڕینی بیست وچواری چواردا، قەڵادزێ(گۆڤار)، ژ(٣).

بێناوی نوسەر،١٩٨٢، (مساومە) لەگەڵ داگیرکەران یا لەگەڵ هێزە ناکۆک و جیاوازەکانی کوردستان؟، کۆمەڵە(گۆڤار)، ژ(٢)، خ(٢)، بێ شوێن.

زەریا، ١٩٨٢، ڕاپەڕینی قەڵادزێ و چەند سەرنجێک، کۆمەڵە(گۆڤار)، ژ(٥)، خ(٢).

سەنگەسەری، عوسمان، ٢٠٠٨، کورتەیەک لە مێژوی سەنگەسەر، پشدەر(گۆڤار)، ژ(٤).

سەنگەسەری، عوسمان،٢٠٠٨، لە یادی ٢٨ ساڵەی شەهید لەتیف عەبدوڵا ئیبراهیم، پشدەر(گۆڤار)، ژ(٦).

خەبات، عەلی، ٢٠٠٨، ڕۆژانی سەختی خەبات، چیا (گۆڤار)، ژ(٨).

خەلیفە، هاوژتن حسێن،٢٠١٢، ڕاگەیاندنی شۆڕش لەباشوری کوردستان(١٩٧٦-١٩٩١)، چیا(گۆڤار)، ژ(٤٦).

عارف، بارین ئەحمەد، ٢٠٠٩، ڕێکخستنە نهێنییەکان هەوێنی دروستبونی پێشمەرگەبون، چیا(گۆڤار)، ژ(٢٢).

عەبدوڵا، ئەمیر نامیق،٢٠١٠، ڕاگەیاندنی یەکێتی نیشتمانی کوردستان (١٩٧٥-٢٠٠٨)، چیا(گۆڤار)، ژ(٣٢).

نورەدینی، مەلا سمایل، ٢٠٠٨، ئەگەر مەلا مەحەمەد دەڵگەیی نەبوایە قەلادزی، ڕانیە و چوارقورنە لەجیاتی و بەرلە هەڵەبجە وەکو هەڵەبجە چاوەروانکراوبون، شمشارە(گۆڤار)، ژ(٤٤)،ڕانیە.

عوسمان، نەرمین، ٢٠٢٥، شاخە ژن، چۆن لە شۆڕشی نوێدا توانیمان تابۆکان بشکێنین؟ کوردستانی نوێ(ڕۆژنامە)، ژ(٩٤٢٥).

بەرنامەی هەڵۆکان،٢٠٢٣، تەلەفزیۆنی کەرکوک، چاوپێکەوتن لەگەڵ فایەق گوڵپی.

www.youtube.com/watch?v=8UCxvS-Jncc ، ١٥/١/٢٠٢٥.

چاوپێکەوتن،٢٠٢٣، درەومێدیا، چاوپێکەوتن لەگەڵ ئاکۆ وەهبی

www.toytube.com/watch?v=X9nd9G6JE_k ، ٣/٢/٢٠٢٥

بەرنامەی هەگبەی بیرەوەری، ٢٠٢٥، ماڵی کەلەپوری و ڕۆشنبیری قەڵادزێ، چاوپێکەوتن لەگەڵ عومەر کاکل. ٢١/٦/٢٠٢٥.

https://www.youtube.com/watch?v=PjKCWC6w9CQ

التنزيلات

منشور

2026-03-20

إصدار

مجلد 13 عدد 1 (2026): Journal of University of Raparin

القسم

Humanities & Social Sciences

الرخصة

الحقوق الفكرية (c) 2026 Raparin Journal of Humanities (RJH)

Creative Commons License

هذا العمل مرخص بموجب Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

كيفية الاقتباس

Organizations of the Kurdistan Laborers Association in Pshdar area during 1975-1989. (2026). Raparin Journal of Humanities (RJH), 13(1), 687-711. https://doi.org/10.26750/2366qc74