Political Career of Nawshirwan Mustafa Amin Among the Kurdistan Democratic Party (KDP) in Kurdistan (1958–1970)
DOI:
https://doi.org/10.26750/8x1rty91Keywords:
Nosherwan Mustafa, Democratic Party Kurdistan, civil war, south KurdistanAbstract
Research and investigation into the life stages of well-known and prominent figures in each society and nation - particularly those who played significant roles and whose activism influenced the events of their time - is an important task, especially for uncovering unknown aspects of those events. It also reveals their true impact and contribution to history. In the second half of the twentieth century, a number of political and military figures emerged as prominent leaders in Southern Kurdistan. Nawshirwan Mustafa Amin was one of them, leaving a lasting mark in the political, military, and intellectual spheres. This research project focuses on his role during his days in the Kurdistan Democratic Party (KDP), which marked the beginning of his political activism. This study aims to objectively examine Nawshirwan Mustafa Amin’s true role, highlighting both his positive and negative impacts, and analyzing the underlying factors that shaped his development. To achieve this, the research employs methods of information discovery, analysis, and source comparison to uncover hidden aspects of his personality, beliefs, and political contributions. The project seeks to answer several key questions: How did his emergence and development take shape? In what ways did he use Rzgary magazine to criticize one wing of the KDP while supporting another? And why was he subjected to multiple assassination attempts and acts of political intimidation?
References
ئەمین، مەحمود ڕەزا، ژیانی (نەوشیروان) ئەمین ٢٢-١٢-١٩٤٤ هەتا ١٩-٥-٢٠١٧، ئەو دەستنوسە ئامادەکراوە، بۆ پێشەکی وەرگێڕانی هەندێک لە کتێبەکانی نەوشیروان بۆ فارسی. ىڵاو نەکراوەتەوە.
ئەسەسەرد، فەرید، ٢٠١١، ڕیشەی بیروباوەڕی بارزانییەکان، سەنتەری لێکۆڵینەوەی ستراتیجی کوردستان، سلێمانی.
ئینتیسار، نادر، ٢٠٠٣، ئیتنۆنەتەوایەتی کوردی، وەرگێڕانی لە ئینگلیزییەوە: عەتا قەرەداغی، چاپخانەی قانع، سلێمانی.
بەختیار، ڕێبەر، ٢٠٢٠، نەوشیروان مستەفا، سیاسەت و ئەدەب، چاپخانەی کارۆ، سلێمانی.
جەلال، برایم، ٢٠١١، چەپکێک لە مێژوی کۆمەڵە، چاپی سێیەم، چاپخانەی چوارچرا.
حەمەدەمین، ئەحمەد، ٢٠٢٠، بیبلیۆگرافیای گۆڤاری ڕزگاری ٢٠ی نیسانی ١٩٦٩- ٢٧ی مارتی ١٩٧٠، هەولێر.
حەسەن، حەمەسەعید، ٢٠٠١، قەڵەم و شمشێر، سوێد، بێ ناوی چاپخانە.
رەفیق، عادل، ٢٠١٧، هەندێک لە دۆکۆمێنتەکانی ئاڵای شۆڕش، بێ شوێنی چاپ.
زەنگەنە، عەبدوڵا، ٢٠٢٢، دەنگی کورد، یەکەمین ڕۆژنامەی سیاسی کوردی سەربەخۆیە، هەولێر.
ساڵح، مەجید، ٢٠٢١، ڕامانێک لە نەوشیروان مستەفا ئەمین، چاپخانەی پیرەمێرد، سلێمانی.
شێروانی، مامخان، ١٩٩٥، بارزان و ڕەچەڵەکی بارزانیان، لێکۆڵینەوەیەکی مەیدانی و مێژوییە لەسەر بارزان، چاپی دوەم، ستۆکهۆڵم.
عەبدوڵا، سەعد، ١٩٩٨، نەوشیروان مستەفا لە شیری هەتا پیری، هەولێر، بێ ناوی چاپخانە.
غەفور، عەبدوڵا، ١٩٩٥، بارزانم چۆن ناسی، ستۆکهۆڵم، بێ ناوی چاپخانە.
کرمانج، شێرکۆ، ٢٠١٧، شوناسی عێراق، ململانێ نەتەوەیی و مەزهەبییەکان، سلێمانی.
کوچێرا، کریس، ٢٠٠٤، کورد لە سەدەی نۆزدە و بیستدا، وەرگێڕانی: حەمە کەریم عارف، چاپی دوەم، چاپخانەی شڤان، سلێمانی.
کەریم، عارف، ٢٠١١، کۆمەڵە و یەکێتی، کورتە باسێکی مێژویی، چاپخانەی ڕەنج، بێ شوێنی چاپ.
کارێزی، سالارحەمەسەعید، ٢٠١٨، گۆڤاری ڕزگاری ١٩٦٩-١٩٧٠، بڵاوکراوەکانی خەندە، سوید.
گوندی، کرمانج (کەریمی سەعید مەسیفی)، ١٩٩٠، سی ٣٠ ساڵ خەبات و وڵاتێکی وێران، سوێد.
ماکداوڵ، دەیڤد، ٢٠١٩، مێژوی هاوچەرخی کورد، وەرگێڕانی: ئەبوبەکر خۆشناو چاپی سێیەم، ناوەندی ئاوێر، هەولێر.
مەلا بەختیار، ٢٠١٢، چۆن چەپکێک و کام مێژوی کۆمەڵە، سلێمانی.
مەحۆ، جەمیل، ٢٠٢٠، ناسۆرییەکانم لە زیندانی خەلان، وەگێڕانی: ڕێناس شاپور، هۆڵندا.
نەجمەدین، پشکۆ، ٢٠٢١، زوڵمەتی شۆڕش و ڕۆشنایی ئەدەب، چاپخانەی تاران.
لیژنەیەک لە ڕۆژنامەنوسان، ٢٠٠٩، ژیان و نهێنییەکانی نەوشیروان، بەرگی یەکەم، بێ شوێنی چاپ، بێ ناوی چاپخانە.
ئاکرەیی، شەکیب، ٢٠٢٣، ساڵانی مەینەتی لە کوردستان ١٩٥٨-١٩٨٠، وەرگێڕانی: کاوە هاوڕاز، دەزگای فام بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە.
ئەمین-ا، (نەوشیروان)، ١٩٩٧، لە کەناری دانوبەوە بۆ خڕی ناوزەنگ، دیوی ناوەوەی ڕوداوەکانی کوردستانی عێراق، بەرلین.
ئەمین-ب، (نەوشیروان)، ١٩٩٧، پەنجەکان یەکتری ئەشکێنن دیوی ناوەوەی ڕوداوەکانی کوردستانی عێڕاق، بەرلین.
بابان، فوئاد، ٢٠١٨، بیرەوەری ڕۆژگارە دورەکانم، چاپخانەی تاران، بێ شوێنی چاپ.
بارزانی-ا، مەسعود، ٢٠٢٠، بارزانی و بزوتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد، بەرگی سێیەم، بەشی یەکەم، چاپخانەی ڕۆژهەڵات.
بارزانی-ب، مەسعود، ٢٠٢٠، بارزانی و بزوتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد، بەرگی سێیەم، بەشی دوەم، چاپخانەی ڕۆژهەڵات.
بازگر، ئەنوەر و هەڵەدنی، ژیلوان، ٢٠٢٤، دیدارێکی مێژویی لەگەڵ مەلا بەختیار، کۆمەڵە، چەپ، چەپی نوێی دیموکراسی، دەزگای چاودێر.
حاجی مەمۆ، ٢٠١٣، لە هەواری یادەوەرییەکانمدا، زنجیرەی ١، کوردسان.
جەلال، ئیبراهیم. ٢٠٢١، عەشق و خەبات و ئازادی، بیرەوەری، سلێمانی.
رەشید، سەلاح، -ا، ٢٠١٩، مام جەلال لە لاوێتیەوە بۆ کۆشکی کۆماری، دیداری تەمەن، ب١، چاپی چوارەم، چاپخانەی ئەدیبان، سلێمانی.
عەبدولقادر، فەرەیدون، ٢٠٢٠، هەڵۆ سورەکانی قەندیل، چاپی دوەم، سلێمانی.
مەلا عیزەت، مەحمودی، ٢٠٠٠، کاروانی بێ کۆتایی. بێ شوێنی چاپ.
مەلا، ڕەفعەتی، ٢٠٠٨، ڕۆژە تەماوییەکان، سلێمانی.
مەلا بەختیار، ٢٠٢٠، لەبری بیرەوەری، لە بڵاوکراوەکانی دەزگای چاودێر.
لۆلۆ، جەمال، ٢٠٢٢، بیرەوەرییەکانم لە غوربەتدا، بیرەرەیەکانی د. محەمەد سابیر، سلێمانی.
حەمەدئەمین، ئەحمەد، ٢٠١٦، ڕەوتی چەپ لە باشوری کوردستان، کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان وەکو نمونە، چاپخانەی ڕۆژهەڵات، هەولێر.
رەحمان، قارەمان حەیدەر، ٢٠٢٤، ڕۆڵی مستەفا بارزانی لە پێشەوایەتی کردنی بزاڤی ڕزگاریخوازی کوردیدا ١٩٤٣-١٩٧٩، هەولێر.
عەبدوڵا، فەرەیدون عەبدولڕەحیم، ٢٠٠٨، بارودۆخی سیاسی کوردستان – عێراق، ١١ی مارتی ١٩٧٠- ١١ی مارتی ١٩٧٤، چاپخانەی منارە، هەولێر.
مام خول، ڕەفیق ڕەحمان، ٢٠١٣، مستەفا بارزانی ڕۆڵ و هەڵوێستی لە پێشهاتە سیاسییەکاندا ١٩٥٨-١٩٧٠، چاپی دوەم، چاپخانەی شەهاب، هەولێر.
مولود، ئازاد علی، ٢٠٢٠، نەوشیروان مستەفا ئەمین و ڕێبازی لە نوسینەوەی مێژوی کورددا، ماستەرنامە، کۆلێژی زانستە مرۆڤایەتییەکان، زانکۆی ڕاپەڕین.
ئەمین، مەحمود ڕەزا، ١٢ی ئاداری ٢٠٢٥، سلێمانی. ناوبراو ساڵی ١٩٥٤ لە شارەزور لەدایکبوە، لە ساڵی ١٩٧٧ پەیوەندی بە ڕێکخسینەکانی کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستانەوە کردوە، ناوبراو جگە لەوەی ئامۆزای نەوشیروان مستەفا بوە، هاوکات لە زۆربەی قۆناغەکان هاوڕێی ژیانی سیاسی نەوشیروان بوە. لە ئێستادا خانەنشینە و لە سلێمانی نیشتەجێیە.
خۆشناو ئازاد مستەفا، ٢٥-١١-٢٠٢٤، سلێمانی. ناوبراو ساڵی ١٩٤٧ لە سلێمانی لەدایکبوە، هاوڕێی نزیکی نەوشیروان مستەفا بوە، لە ساڵی ١٩٧٥ەوە لەگەڵ یەکێتی بە پچڕ پچری کار دەکات، لە ئێستادا خانەنشینە و لەشاری سلێمانی نیشتەجێیە.
رەمزی، فەوزی، ١٦-١٠-٢٠٢٤، بنکەی ژین، سلێمانی. ناوبراو ساڵی ١٩٤٤ لە هەولێر لە دایک بوە، ساڵی ١٩٤٧ ماڵیان گواستۆتەوە سلێمانی، هاوپۆل و هاوڕێی قۆناغی ناوەندی (نەوشیروان) بوە، لە ساڵی ١٩٩٦ەوە لە سویسرا دەژێت.
شەبەک، سامی ئەحمەد عەلی، ٠-٧-٢٠٢٥، پەیوەندی تەلەفۆنی. لە هەولێر لەدایکبوە و ژیاوە، ساڵی ١٩٦٧ دەرچووی بەشی ئابوری کۆلێژی سیاسەت و ئابوری زانکۆی بەغدایە، واتە هاوکۆلێژی نەوشیروان مستەفا بوە، پاشان دوای ساڵی ٢٠٠٣ لە مەجلیسی حوکم و ئەنجومەنی نوسینەوەی دەستورری هەمیشەیی، لەگەڵ نەوشیروان کاریکردوە. ناوبراو لە ئێستادا خانەنشینە و لە هەولێر نیشتەجێێە.
شەریف، عەبدولرەزاق، ٨-٧-٢٠٢٥، سلێمانی. ناوبراو ساڵی ١٩٦٦ لە شاری سلێمانی لەدایکبوە. ساڵی ١٩٨٢ پەیوەندی بە ڕێکخستنە نهێنیەکانی کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستانەوە کردوە، ساڵی ١٩٨٦ بۆتە پێشمەرگە، ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندی بە بزوتنەوەی گۆڕانەوە کردوە و بۆتە بەرپرسی ڕاگەیاندنی بزوتنەوەکە.
ئەمین، نەوشیروان مستەفا، ٨ی تشرینی دوەمی ١٩٦٠، بونی یەکێتی قوتابیانی کوردستان شتێکی پێویستە، دەنگی کورد(رۆژنامە)، ژمارە(٥٦)، بەغدا.
ئەمین، نەوشیروان مستەفا، ٩ی تشرینی دوەمی ١٩٦٠، بونی یەکێتی قوتابیانی کوردستان شتێکی پێویستە، دەنگی کورد(رۆژنامە)، ژمارە(٥٧)، بەغدا.
ئەمین، نەوشیروان مستەفا، ١٠ی تشرینی دوەمی ١٩٦٠، بونی یەکێتی قوتابیانی کوردستان پێویستە، دەنگی کورد(رۆژنامە)، ژمارە(٥٨)، بەغدا.
بەریڤانی، ٢٧-٧-١٩٦٩، مەترسی جوڵانەوەکەی بارزانی بۆسەر کوردایەتی، ڕزگاری (گۆڤار)، ژمارە (٦)، سلێمانی.
بۆچی دژی جیابونەوەیەن؟ ڕزگاری (گۆڤار)، ژمارە (١)، ٢٠-٤-١٩٦٩، سلێمانی.
بۆچی ئەبێ بچین بەگژ جوڵانەوەکەی مەلا بارزانیدا، ڕزگاری (گۆڤار)، ژمارە (٢)، ٢٧-٤-١٩٦٩، سلێمانی.
چۆن پشتیوانی ڕێبازی پێشکەوتوانەی کوردایەتی ئەکرێ؟، ڕزگاری (گۆڤار)، ژمارە (٥)، ٢٢-٦-١٩٦٩، سلێمانی.
چاوپێکەوتن لەگەڵ نەوشیروان مستەفا، گوڵان( گۆڤار)، ژمارە (٧٠٧)، ٣-١١-٢٠٠٨.
دەستەی نوسەرانی ڕزگاری، ١٨-٥-١٩٦٩، کێ نیشتیمان فرۆشتە؟ ڕزگاری (گۆڤار)، ژمارە (٤)، سلێمانی.
ڕۆژی کوردستان ( ڕۆژنامە)، ژ(١٣)، شوباتی ١٩٢٣.
زەمەن (گۆڤار)، ژمارەی تایبەت بە یادی دو ساڵەی کۆچی دوای نەوشیروان مستەفا، ١٩-٥-٢٠١٩.
ژیاننامەی مەلا ئاوارە، ڕزگاری (گۆڤار)، ژمارە (٣)، ٤-٥-١٩٦٩، سلێمانی.
سلێمانی: ش.م، کانونی یەکەمی ١٩٦٠، لە پێناوی ڕزگاریا، ڕوناهی (گۆڤار)، ژمارە (٣)، بەغداد.
سلێمانی: ش.م، شوبات و ئاداری ١٩٦١، توڕەبونی گەل، ڕوناهی (گۆڤار)، ژمارە (٥-٦٣)، بەغداد.
ش.م، ١٩٦١، توررە بونی گەل، ڕوناهی (گۆڤار)، ژمارە ٥ و ٦. بەغدا.
شەهیدانی ڕێگای ڕزگاری، عەلی حەمدی، ڕزگاری (گۆڤار)، ژمارە (١)، ٢٠-٤-١٩٦٩، سلێمانی.
شەهیدانی ڕێگای ڕزگاری جەلال کەریم، ڕزگاری (گۆڤار)، ژمارە (٤)، ١٨-٥-١٩٦٩، سلێمانی.
مامە پیرە، ٢٧-٤-١٩٦٩، هەژاری موکریانی شایەری دەرباری بارزانی، ڕزگاری (گۆڤار)، ژمارە (٢)، ٢٧-٤-١٩٦٩، سلێمانی.
مامە پیرە، ٤-٥-١٩٦٩، هەژاری موکریانی شایەری دەرباری بارزانی، ڕزگاری (گۆڤار)، ژمارە (٣)، ٤-٥-١٩٦٩، سلێمانی.
نەوزاد، لاوەند، تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠، چاوپێکەوتن لە گەڵ (نەوشیروان)، پشوی کوردستانی نوێ (گۆڤار)، ژمارە(١٦).
هاوکاری (رۆژنامە)، ژمارە (٢)، ٢٠-٢-١٩٧١.
تەیفور، عارف، ١٧-٨-٢٠٢٢، بەرنامەی پەنجەمۆر، کەناڵی ئاسمانی ڕوداو پێشکەکار: کاوە ئەمین گوڵچین.
ئەمین، مەحمود ڕەزا، ٢٣-١٢-٢٠٢٠، پارتی بە چ مەبەستێ قاچی بزوتنەوەی گۆڕانی ڕاکێشایە ناو زەلکاوی حکومەتەوە؟، سیاتی ئاوێنە، لینکی وتارەکە:پارتی بە چ مەبەستێ قاچی بزوتنەوەی گۆڕانی ڕاکێشایە ناو زەلکاوی حوکمەتەوە؟ ٤- ١٠
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Raparin Journal of Humanities (RJH)

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.